Opent in een nieuw tabblad

120+ producten op voorraad

Wat betekent dampopen?

Dampopen bouwen wordt vaak omschreven als bouwen aan een woning die kan ‘ademen’. Dat klinkt prettig, maar is technisch niet helemaal juist. Een wand of dak ventileert de woning niet. Een dampopen constructie kan waterdamp wel gecontroleerd doorlaten en eventueel vocht weer laten uitdrogen.

Een goede dampopen opbouw combineert daarom vier dingen: isolatie, luchtdichtheid, gecontroleerd damptransport en ventilatie. Laat je één van die onderdelen weg, dan kan een prima materiaal alsnog onderdeel worden van een minder prima constructie.

Dampopen: een veilige opbouw is belangrijk

Dampopen zegt iets over de mate waarin een materiaal waterdamp doorlaat. Het gaat dus om waterdamp die door een materiaal beweegt en niet om lucht die via naden en kieren naar buiten stroomt.

Een dampopen materiaal laat waterdamp relatief gemakkelijk door. Een dampremmend materiaal vertraagt dat transport. Een dampdicht materiaal laat nauwelijks waterdamp door.

Begrip                                       Wat betekent het?

Dampopen                      Laat waterdamp relatief gemakkelijk door
Dampremmend              Vertraagt het transport van waterdamp
Dampdicht                      Houdt waterdamp grotendeels tegen
Luchtdicht                       Voorkomt ongecontroleerde luchtstromen door naden en kieren
Winddicht                        Beschermt de isolatie aan de buitenzijde tegen wind
Ventilatie                          Vervangt bewust vervuilde en vochtige binnenlucht door verse lucht

Dampopen, luchtdicht en winddicht zijn dus geen tegenstellingen. Een goede dampopen constructie hoort juist luchtdicht aan de binnenzijde en winddicht aan de buitenzijde te zijn.

Een huis ventileert niet door de muren

In huis ontstaat dagelijks vocht door douchen, koken, wassen, planten en simpelweg ademhalen. Dat vocht moet grotendeels door ventilatie worden afgevoerd.

Damptransport door wanden en daken is daarvoor niet voldoende. Ook in een volledig dampopen woning blijven ventilatieroosters, mechanische ventilatie of een ander goed ontworpen ventilatiesysteem noodzakelijk.

Dampopen bouwen helpt vooral om de constructie beter met vocht om te laten gaan. Het kan bijdragen aan vochtbuffering en geeft een wand of dak meer mogelijkheden om uit te drogen. Het is geen vervanging voor frisse lucht.

Damptransport is iets anders dan een luchtlek

Vocht kan op twee belangrijke manieren in een constructie terechtkomen:

  • door dampdiffusie door materialen;

  • door luchtstromen via naden, kieren en doorvoeren.

Dampdiffusie verloopt relatief langzaam en is redelijk voorspelbaar. Luchtlekken kunnen in korte tijd veel meer vocht naar een koud deel van de constructie transporteren. Daar kan de warme lucht afkoelen en kan waterdamp condenseren.

Daarom is een zorgvuldige luchtdichte laag zo belangrijk. Denk vooral aan aansluitingen rondom:

  • kozijnen;

  • vloeren en plafonds;

  • balken;

  • elektradozen;

  • kabels en leidingen;

  • dakdoorvoeren;

  • naden tussen folies en plaatmaterialen.

Een kier is geen ventilatievoorziening. Het is een ongecontroleerde luchtstroom op een plek waar je die meestal niet wilt hebben.

Hoe werkt een dampopen opbouw?

Bij een veelgebruikte dampopen opbouw wordt de constructie van binnen naar buiten steeds gemakkelijker drogend. De binnenzijde remt de aanvoer van vocht, terwijl de buitenzijde eventueel aanwezig vocht de mogelijkheid geeft om naar buiten te drogen.

Een veilige opbouw bestaat meestal uit de volgende onderdelen.

1. Een luchtdichte laag aan de binnenzijde

De luchtdichte laag voorkomt dat warme, vochtige binnenlucht via kieren de isolatie instroomt. Deze laag kan bestaan uit een geschikte folie, plaat of luchtdichte pleisterlaag.

Alle naden, aansluitingen en doorvoeren moeten daarbij zorgvuldig worden afgewerkt.

2. Gecontroleerde dampremming

Dampopen bouwen betekent niet automatisch dat je zonder folie of damprem werkt. In veel daken en houtskeletwanden is een dampremmende of vochtvariabele klimaatfolie juist een belangrijk onderdeel van de constructie.

Een vochtvariabele folie remt in de winter het transport van vocht naar de constructie. Onder geschikte omstandigheden kan de folie in de zomer dampopener worden, waardoor de constructie ook naar binnen kan uitdrogen.

Welke damprem nodig is, hangt af van de complete opbouw. Zomaar een folie weglaten omdat je ‘dampopen wilt bouwen’ is geen bouwfysisch ontwerp.

3. Isolatie die met vocht kan omgaan

Vezelrijke isolatiematerialen kunnen vocht opnemen, tijdelijk bufferen en later weer afgeven. Voorbeelden zijn:

  • houtvezel;

  • cellulose;

  • vlas;

  • hennep;

  • stro;

  • katoen.

Deze eigenschappen kunnen een constructie extra droogreserve geven. Dat betekent niet dat het materiaal onbeperkt nat mag worden. Ook vochtregulerende isolatie moet worden beschermd tegen lekkage, optrekkend vocht en langdurige condensatie.

Bovendien is niet ieder dampopen materiaal automatisch capillair actief. Minerale wol kan bijvoorbeeld waterdamp doorlaten, maar vloeibaar vocht nauwelijks opnemen en herverdelen. Kijk daarom verder dan alleen het woord ‘dampopen’.

4. Een winddichte buitenzijde

Aan de buitenzijde moet de isolatie tegen wind en weersinvloeden worden beschermd. Een winddichte laag voorkomt dat koude buitenlucht door de isolatie stroomt en de isolerende werking vermindert.

Deze laag kan bestaan uit een dampopen onderdakfolie of een geschikte houtvezelplaat. De gekozen oplossing moet passen bij de gevel- of dakafwerking en bescherming bieden tegen regenwater van buitenaf.

5. Een passende binnenafwerking

Wil je de dampopen eigenschappen van een constructie behouden, kies dan ook een passende afwerking. Denk aan:

  • leemstuc;

  • kalkstuc;

  • silicaatverf;

  • minerale pleister;

  • geschikte dampopen plaatmaterialen.

Een sterk dampremmende verf, dichte wandbekleding of andere afsluitende afwerking kan het droogvermogen van de opbouw beperken. Kijk daarom naar de technische eigenschappen van het product en niet alleen naar de naam op de emmer.

Is dampdicht bouwen dan verkeerd?

Nee. Ook een dampdichte of sterk dampremmende constructie kan technisch goed functioneren. Voorwaarde is dat de opbouw goed is ontworpen, de damp- en luchtdichte laag zorgvuldig wordt aangebracht en de woning voldoende wordt geventileerd.

Andersom is een dampopen constructie niet automatisch veilig. Een verkeerde laagvolgorde, luchtlekken of een te dampdichte buitenzijde kunnen ook binnen een dampopen opbouw vochtproblemen veroorzaken.

Het verschil zit dus niet alleen in het materiaal. Het gaat om de complete constructie en de manier waarop die wordt uitgevoerd.

Wat als de buitenzijde dampdicht is?

Sommige constructies kunnen nauwelijks naar buiten drogen. Denk aan platte daken met bitumen, metalen dakbedekkingen en bepaalde gevelsystemen.

In zo’n situatie kun je niet simpelweg uitgaan van de regel ‘van binnen naar buiten steeds dampopener’. De constructie moet dan voldoende naar binnen kunnen drogen. Daarvoor wordt vaak een vochtvariabele damprem gebruikt.

Bij een dak of wand met een dampdichte buitenzijde is een bouwfysische controle verstandig. De juiste oplossing hangt onder andere af van:

  • de bestaande dak- of wandopbouw;

  • het type isolatiemateriaal;

  • de verhouding tussen isolatie binnen en buiten;

  • de kleur en opwarming van het dak;

  • schaduw en oriëntatie;

  • het binnenklimaat;

  • aanwezige vochtbelasting.

Dampopen binnenisolatie vraagt extra aandacht

Bij het isoleren van een bestaande stenen buitenmuur aan de binnenzijde verandert de temperatuur in het metselwerk. De bestaande wand wordt kouder, waardoor de kans op condensatie achter de isolatie kan toenemen.

Alleen een dampopen isolatiemateriaal tegen de muur plaatsen is daarom niet altijd voldoende. Een niet-capillair actief materiaal zonder dampremmende laag kan waterdamp doorlaten tot aan het koude metselwerk. Daar kan condens ontstaan.

Bij binnenisolatie zijn doorgaans twee benaderingen mogelijk:

  • een constructie met een zorgvuldig aangebrachte dampremmende en luchtdichte laag;

  • een volledig op de wand verlijmd, capillair actief isolatiesysteem.

Bij een capillair actief systeem kan vocht worden opgenomen, verdeeld en op een later moment weer naar binnen uitdrogen. Voorwaarde is dat de isolatie volvlaks op de bestaande wand aansluit. Holle ruimtes achter de isolatie kunnen de werking verstoren.

Binnenisolatie is dan ook een toepassing waarbij materiaalkeuze en uitvoering echt bij elkaar moeten passen.

Voorbeelden van dampopen opbouwen

Onderstaande voorbeelden laten het principe zien. Het zijn geen universele bouwtekeningen: iedere woning en constructie vraagt om een eigen beoordeling.

Schuin dak

Van binnen naar buiten kan een opbouw bijvoorbeeld bestaan uit:

  1. dampopen binnenafwerking;

  2. installatieruimte;

  3. luchtdichte, vochtvariabele damprem;

  4. vezelrijk isolatiemateriaal;

  5. dampopen houtvezelplaat of onderdakfolie;

  6. geventileerde ruimte;

  7. dakbedekking.

Houtskeletwand

Een mogelijke opbouw is:

  1. dampopen binnenafwerking;

  2. installatieruimte;

  3. luchtdichte en dampremmende laag;

  4. houten draagconstructie met isolatie;

  5. dampopen, winddichte buitenplaat of folie;

  6. geventileerde spouw;

  7. gevelbekleding.

Massieve buitenmuur met binnenisolatie

Een capillair actieve opbouw kan bestaan uit:

  1. dampopen verf of pleister;

  2. capillair actieve isolatieplaat;

  3. geschikte minerale lijmmortel;

  4. bestaande massieve buitenmuur;

  5. voldoende slagregenbestendige buitenafwerking.

De isolatie wordt hierbij volvlaks verlijmd, zodat er geen luchtstromen of holle ruimtes achter het materiaal ontstaan.

Veelgemaakte fouten

Bij dampopen bouwen gaat het meestal niet mis op het grote vlak, maar bij de details. Let vooral op:

  • een klimaatfolie niet luchtdicht aansluiten;

  • elektradozen en leidingdoorvoeren niet afdichten;

  • de damprem zomaar weglaten;

  • een dampopen isolatie afsluiten met een zeer dampdichte afwerking;

  • een verkeerde laagvolgorde gebruiken;

  • een constructie aan beide zijden sterk dampdicht maken;

  • isolatiematerialen combineren zonder naar de complete opbouw te kijken;

  • holle ruimtes achter binnenisolatie laten ontstaan;

  • ventilatie verminderen omdat de woning ‘kan ademen’;

  • lekkages of optrekkend vocht proberen op te lossen met isolatie.

Hoe weet je of een opbouw klopt?

Stel vóór de materiaalkeuze in ieder geval deze vragen:

  • Waar bevindt zich de luchtdichte laag?

  • Kan de constructie naar buiten, naar binnen of naar beide kanten drogen?

  • Hoe dampopen of dampremmend zijn de verschillende lagen?

  • Is de buitenzijde beschermd tegen regen en wind?

  • Kan er vocht vanuit de grond, gevel of dakbedekking binnendringen?

  • Zijn alle naden, aansluitingen en doorvoeren uitvoerbaar?

  • Past de binnenafwerking bij het gewenste droogvermogen?

  • Is er voldoende ventilatie in de woning?

  • Is bij een afwijkende of risicovolle opbouw een bouwfysische berekening nodig?

De μ-waarde geeft aan hoeveel weerstand een materiaal biedt tegen damptransport. De sd-waarde houdt ook rekening met de dikte van de materiaallaag. Hoe lager de sd-waarde, hoe gemakkelijker waterdamp door die laag kan bewegen.

Vergelijk daarom niet alleen losse materialen, maar bekijk de waarden van de volledige opbouw.

Dampopen bouwen: geen trucje, wel een logisch systeem

Dampopen bouwen draait niet om zoveel mogelijk vocht door de wand laten verdwijnen. Het draait om gecontroleerd vochttransport, voldoende droogvermogen en een constructie die ook bij kleine uitvoeringsfouten niet direct in de problemen komt.

De basis is eenvoudig:

  • bouw luchtdicht aan de binnenzijde;

  • bescherm de isolatie winddicht aan de buitenzijde;

  • kies een passende damprem;

  • gebruik materialen die vocht kunnen bufferen en weer afgeven;

  • zorg dat de constructie kan uitdrogen;

  • blijf de woning goed ventileren.

Geen ingewikkeld duurzaamheidsverhaal. Wel een complete opbouw waarin ieder materiaal zijn werk kan doen.

Wil je weten welke folie, isolatie en afwerking bij jouw dak of wand passen? Laat ons de bestaande en gewenste opbouw zien. Dan denken we praktisch met je mee.